Waarom Het Kompas werkt
Hoe Het Kompas werkt, voor wie het past en wat het thuis verandert. Bij elk cijfer staat waar het vandaan komt.
Hoe weten we dat het werkt?
Ontwikkeld en getest samen met mensen met dementie gedurende 10 jaar. Elke versie is uitgeprobeerd door mensen met dementie, en hun opmerkingen gingen mee naar de volgende versie. Daarnaast vroegen we casemanagers dementie om hun oordeel. Zij begeleiden gezinnen vanaf de diagnose en zien elke dag wat thuis wel en niet werkt.
200
mensen met dementie
Ontwikkelden mee en testten. Alle vormen en fases van dementie.
9 van de 10
casemanagers dementie bevelen het aan
Onderzoek met 22 zorgnetwerken
7 van de 10
keer toepasselijk bij de begin- tot middenfase van dementie
Volgens casemanagers
Eén pijl, hemelsbreed naar huis.
Hemelsbreed betekent: in een rechte lijn, over de huizen heen, zonder rekening te houden met de straten. De pijl wijst dus niet de route, maar de richting van huis.
Bij een onderzoek naar vertrouwen zagen we dat navigeren per straat, zoals bij Google Maps, verwarrend is. Het Kompas leek dan steeds van mening te veranderen over de juiste richting en men verloor het vertrouwen. Met een hemelsbrede richting weet men dat men juist altijd op Het Kompas kan vertrouwen, en het is eenvoudig aan te leren. Bij obstakels begreep men tijdens onze studies dat men eromheen moest.
Begrijpt iemand met dementie de pijl?
Ja. Het Kompas wordt herkend als navigatiemiddel en men begrijpt dat de pijl gevolgd moet worden. Zelfs als men vergeet waar de pijl heen wijst, blijft het aanlokkelijk om hem te volgen en komt men thuis. De mantelzorgers in onze studie waren verbaasd dat het zo goed werkte.
Een gewoonte, geen geheugentaak.
Bij dementie gaat het onthouden van nieuwe dingen vaak als eerste achteruit. Wat iemand vaak doet, zoals een vast rondje lopen of de sleutels pakken bij de deur, blijft langer goed gaan. Onderzoek laat zien dat mensen met beginnende dementie nieuwe technologie nog goed kunnen leren gebruiken, als ze het vaak en op dezelfde manier doen.
Mensen met dementie leren nog steeds gewoontes aan. Een gewoonte blijft beter hangen dan iets wat men moet onthouden. Door vaak met Het Kompas te lopen, gaat het vanzelf goed.
Neem een alarmknop: die werkt alleen als iemand op het juiste moment nog weet waar de knop voor is. Bij Het Kompas hoeft dat niet. Wie elke week met Het Kompas loopt, hoeft er op een gegeven moment niet meer over na te denken. Neuropsychologen bevestigen dat het aanleren van gewoontes ook in latere fases van dementie nog lukt, terwijl nieuwe informatie onthouden steeds lastiger wordt.
Een paar dagen
om Het Kompas aan te leren in de beginfase
Een paar weken
in de late fase
De eerste twee maanden zijn daarom bedoeld als oefenperiode: samen wandelen tot Het Kompas een gewoonte is. De uitdagingskaarten die erbij zitten, maken van elke wandeling een klein avontuur. En de deursticker geeft Het Kompas een vaste plek bij de deur.
In welke fase past Het Kompas?
Dementie verloopt in fases. In de beginfase gaat het onthouden van nieuwe dingen moeizamer, maar redt iemand zich grotendeels zelf. In de middenfase is er bij steeds meer dingen hulp nodig. In de late fase is iemand bijna volledig afhankelijk van zorg.
- Beginfase
- Middenfase
- Late fase dementie
7 van de 10 keer toepasselijk bij de begin- tot middenfase van dementie, volgens casemanagers.
Te laat? Vaak niet.
Op het moment dat mantelzorgers zien hoe ver de dementie al is, denken velen dat het te laat is. Juist dan onderschatten we snel wat iemand nog kan. In onze tests waren mantelzorgers verrast door hoe actief hun naaste met Het Kompas op pad ging. Sommigen kregen tranen in hun ogen toen ze zagen hoeveel zelfstandigheid Het Kompas teruggaf. Hoe lang iemand er nog mee op pad kan, weet niemand van tevoren. Wel weten we: hoe eerder het een gewoonte is, hoe langer het bruikbaar blijft.
Ook getest in de late fase van dementie. Tijdens het testen hebben wij gezien dat gebruikers die al meer dan 8 jaar dementie hadden en moeite hadden met het voeren van gesprekken, toch de pijl naar de bestemming konden volgen. Dementie uit zich in verschillende vormen. Probeer het daarom uit en kijk of het voor u werkt.
Hoe eerder, hoe beter.
Veel mensen met beginnende dementie gaan minder vaak en minder ver naar buiten. Ze lopen alleen nog de straat op en neer, of gaan alleen nog naar plekken die ze goed kennen. Vaak zit daar angst om te verdwalen achter, en het ongemak om een voorbijganger de weg te moeten vragen. Dan blijft men liever binnen. Wie eenmaal gestopt is met alleen naar buiten gaan, moet die stap later opnieuw durven zetten.
Hoe eerder men de gewoonte aanleert, hoe langer men Het Kompas kan gebruiken, tot in de latere fases. U kunt eigenlijk niet te vroeg beginnen.
7 van de 10
mensen met dementie verliest al vóór de middenfase de zelfstandigheid om naar buiten te gaan
4 van de 10
mensen met dementie komt zelfs niet meer wekelijks buiten
4 van de 10
raakt buitenshuis de weg kwijt
Het Kompas wijst altijd de weg naar huis.
Hoe herkent u als mantelzorger de signalen?
Mensen met dementie zeggen vaak dat er niets aan de hand is. Dat is heel gewoon: toegeven dat iets lastiger wordt, is moeilijk. En ook als mantelzorger hoopt u dat het nog meevalt. Hardop zeggen mensen dan iets anders dan wat er speelt:
- “Ik heb geen doel om naar buiten te gaan”
- “Ik heb het niet nodig”
- “Het gaat nog prima”
Hoort u dit soort zinnen thuis, en worden de rondjes korter? Dan is dit een goed moment om te beginnen. Dat iemand zegt het niet nodig te hebben, betekent niet dat het te vroeg is.
Geen noodoplossing, maar meer plezier buiten.
Het Kompas helpt als iemand de weg kwijt is. Maar het is vooral gemaakt om weer op avontuur te gaan: zelf een rondje lopen, een boodschap doen, of ergens nieuw heen. Dat geeft uw naaste vrijheid, en u rust.
Tijd voor uzelf.
Met maar 5 uur per week gemiddeld gebruik van Het Kompas gaat een mantelzorger van 10 naar 15 vrije uren per week. Gemiddeld krijgt een mantelzorger 50% meer vrije tijd.
Ook het aantal mantelzorgers dat zwaar belast is, daalt. Zwaar belast betekent: de zorg kost zoveel tijd en energie dat er weinig ruimte overblijft voor het eigen leven, en dat houdt iemand niet lang vol.
10 uur
vrije tijd per week nu
15 uur
met Het Kompas
51%
van de mantelzorgers is zwaar belast
38%
met Het Kompas
“Mijn partner, die al meer dan 1 jaar niet zelfstandig naar buiten ging, doet dat met Het Kompas weer bijna dagelijks.”
Wanneer hebben mantelzorgers rust?
Mantelzorgers geven aan rust te ervaren als hun dierbare:
- 37%als hun dierbare niet thuis is
bij familie of vrienden, dagbesteding of opvang - 32%als hun dierbare zelfstandig iets onderneemt
wandelen, een hobby - 31%als hun dierbare slaapt
’s nachts of overdag
Bij die middelste helpt Het Kompas: uw naaste onderneemt zelf iets, en u hoeft er niet bij te zijn.
Mantelzorgers geven aan meer rust te krijgen bij:
- 62%meer ondersteuning in de thuissituatie
hulp van familie, hulp in het huishouden - 38%meer opname
dagbesteding, opvang
Het Kompas is ondersteuning in de thuissituatie.
Vrije tijd betekent langer thuis wonen.
Dagopvang (of dagbesteding) is een plek waar iemand met dementie overdag terechtkan, zodat de mantelzorger even vrij is. Veel gezinnen gebruiken het om de zorg thuis vol te houden.
5 uur vrije tijd door Het Kompas vervangt een halve dag dagopvang. Dat is tijd die thuis ontstaat, op het moment dat het uw naaste uitkomt, zonder dat iemand de deur uit hoeft naar een opvang. Zo blijft de thuissituatie langer draagbaar.
5 uur
vrije tijd door Het Kompas
½ dag
dagopvang
Wat verandert er thuis?
Met maar 5 uur per week gemiddeld gebruik van Het Kompas. Kies uw situatie.
| Nu | Met 5 uur per week Het Kompas | |
|---|---|---|
| Vrije tijd | 10 uur per week | 15 uur per week (+50%) |
| Zelfstandigheid van uw partner | Bijna de helft van de mantelzorgers loopt altijd mee | Zelf de deur uit |
| Minder onrust | Een deel van de mantelzorgers doet de deur op slot | Vrijheid terug |
| Gezondere beweging | 4 van de 10 komt niet eens meer wekelijks buiten | 300 minuten per week |
| Geen extra zorg nodig thuis | Begeleider: € 20 tot € 40 per uur | € 1,29 per vrij uur |
Gezond bewegen, vanzelf.
De Gezondheidsraad adviseert volwassenen om minstens 150 minuten per week matig intensief te bewegen, zoals stevig wandelen. Wie met Het Kompas 5 uur per week zelfstandig wandelt, komt op 300 minuten: het dubbele.
Dat is belangrijk, want 4 van de 10 mensen met dementie komt niet eens meer wekelijks buiten.
300 min
wandelen per week met Het Kompas
150 min
advies van de Gezondheidsraad
Wat kost een vrij uur?
Bij 5 uur zelfstandig wandelen per week krijgt u er 260 vrije uren per jaar bij. Een jaar Het Kompas kost 12 × € 28. Deel dat door 260 uur, en een vrij uur kost € 1,29.
Ter vergelijking: een begeleider die meeloopt, kost al snel € 20 tot € 40 per uur. En er is geen extra zorg nodig thuis.
€ 1,29
per vrij uur met Het Kompas
€ 20 tot € 40
per uur voor een begeleider
Onderzocht en aanbevolen.
- Bedacht aan de Technische Universiteit Eindhoven, door onderzoeker Rens Brankaert.
- Ontwikkeld met 200 mensen met dementie, 600+ mantelzorgers en 100 zorgprofessionals.
- 9 van de 10 casemanagers dementie raden Het Kompas aan, uit onderzoek met 22 zorgnetwerken.
- Onderzoek onder mantelzorgers, samen met Alzheimer Nederland.
- Finalist van de Nationale Zorginnovatieprijs 2025.
Bronnen
Ontwikkeling en tests van Aumens met 200 mensen met dementie; onderzoek van Aumens onder casemanagers dementie (22 zorgnetwerken) en mantelzorgers; de mantelzorgersstudie van Aumens met Alzheimer Nederland. € 1,29 per vrij uur = 12 × € 28, gedeeld door 260 uur per jaar.
- Kerkhof e.a. 2022: kunnen mensen met beginnende dementie technologie (opnieuw) leren gebruiken?
- Houben e.a. 2020: de rol van alledaagse geluiden in de zorg bij gevorderde dementie (TU/e)
- Milne e.a. 2014: BMC Psychiatry
- Dementiemonitor 2024: landelijk rapport, MantelzorgNL
- Gezondheidsraad 2017: beweegrichtlijnen
- MIJ kennisbank: wat kost seniorenhulp?
- Onderzoek Aumens en Alzheimer Nederland: onderzoeksresultaten 2025 (pdf)
Probeer Het Kompas 2 maanden.
Niet goed, geld terug. Twijfelt u nog of het past? Beantwoord 7 korte vragen en ontvang persoonlijk advies.